Özellikle başlangıç seviyesindeki satranç severlerin sıklıkla sorduğu soruları yanıtladık.
Satrançta Pat, bir sporcunun sıra kendisindeyken ve şah çekilmemişken satranç kurallarına uygun hiçbir hamle yapamadığı durumdur. Pat durumunda oyun beraberlikle sonuçlanır. İngilizcesi stalemate'dir.
Satrançta oyun beş şekilde berabere biter:
Yaygın bilinenin aksine, satrançta 16 hamle kuralı değil, 50 hamle kuralı vardır. Hamleler sayılırken her iki sporcunun hamleleri toplanmaz; karşılıklı yapılan her hamle 1 hamledir. Eğer 50 hamle boyunca herhangi bir taş değişimi ya da piyon sürüşü yapılmazsa oyun berabere sonuçlanır. Bu kuralın amacı değişim vadetmeyen oyunları sonuca kavuşturmaktır.
Yanlış soruların doğru yanıtları olmaz. Satrançta pat, şah çekilmediği durumlarda bir sporcunun satranç kurallarına uygun hamle yapamadığı durumdur. Pat için hamle sayılmasına gerek yoktur. Bu sorunun temelinde satrançta 50 hamle kuralı yatmaktadır. Eğer bir satranç maçında 50 hamle süresince piyon sürüşü ya da taş değişimi yapılmazsa oyun berabere kabul edilir.
Satranç tahtasında bir pozisyonun 3 kez tekrar etmesi durumunda oyun beraberlikle sonuçlanır. Bu durumun gerçekleşmesi için 3 tekrarın peş peşe olması gerekmez. Oyunun herhangi bir bölümünde aynı pozisyon 3 kez oluşmuşsa oyun beraberedir.
Satrançta pat durumunun İngilizce karşılığı stalemate'dir.
Kısaca satrançta şah, şahı yiyemez. Şah yenilebilir değil tehdit edilebilir bir taştır. Tehdit altındaki şah tehditten hiçbir şekilde kurtulamıyorsa oyun mat ile sonuçlanır.
Hayır. İki şah hiçbir zaman yan yana gelemez. Bir şah, rakip şahın tehdit ettiği bir kareye gidemez. Bu yüzden şah, başka bir şaha şah çekemez.
Aralarında en az bir kare boşluk olmak zorundadır. Bu kural her iki şah için de geçerlidir; biri diğerinin yanına oturarak şah çekemez.
Şah taş yiyebilir. Fakat sadece rakip şahı yiyemez ve tehdit edemez. Ayrıca rakibin başka bir taşı tarafından korunan bir taşı da yiyemez (kendini şah çekildiği bir kareye koymak yasaktır).
Evet. Şah çeken taş, eğer kurallı bir hamleyle yenilebiliyorsa yenebilir. Şahı tehditten kurtarmanın 3 yolu vardır: (1) tehdit eden taşı yemek, (2) araya bir taş koymak (atın çektiği şah hariç), (3) şahı tehditten uzak bir kareye kaçırmak. Tehditi yiyerek savunmak en yaygın yöntemdir.
Bu yaygın bir yanılgıdır - özel bir "şah tek kaldı" kuralı yoktur. Şahı tek kalan oyuncu istediği kadar oyuna devam edebilir. Oyun şu durumlardan biri gerçekleşene kadar sürer:
Sınır yoktur. Bir oyuncu, kurallara uygun olduğu sürece istediği kadar şah çekebilir. Tek kısıtlama: aynı pozisyon 3 kez tahtada oluşursa üçlü tekrar gerekçesiyle oyun berabere olur. Bu yüzden sürekli şah çekme stratejisi de bir yerde beraberliğe yol açar.
Satrançta şah hiçbir taş tarafından yenilemez. Sadece tehdit edilebilir. Tehdit edilen şahın kurtarıcı bir hamlesi yoksa mat olur.
Önemli kural
Hangi taş olursa olsun, hiçbir taş rakip şahı yiyemez. Şah yenebilen değil yalnızca tehdit edilebilen bir taştır. Tüm taşlar şahı tehdit edebilir; tehdit altındaki şah kaçamıyor, araya taş konamıyor ve tehdit eden taş yenilemiyorsa oyun mat ile sonuçlanır.
Hiçbiri yiyemez. Tüm bu taşlar şahı tehdit edebilir (şah çekebilir) ama yiyemez. Mat olduğunda oyun, şah hala tahtada dururken biter. Yani şah tahtadan kalkmaz; oyun tehdit altındaki şahı kurtaramayan oyuncunun mağlubiyetiyle sona erer.
Evet, eğer rakip vezir başka bir taş tarafından korunmuyorsa şah onu yiyebilir. Şah, kendi yanı veya köşesindeki (toplam 8 kare) taşları yiyebilir. Ancak korunan bir taşı yemek yasaktır - çünkü o taşı yiyince şah, koruyan taşın tehdidi altına girer ve bu kurallı bir hamle değildir.
Hayır. İki şah birbirini ne yiyebilir ne de tehdit edebilir. Şahlar daima en az bir kare aralıkla durmak zorundadır.
Üzerinde harf ve rakamların yer aldığı bir satranç tahtası ya da zemini kullanıyorsanız beyaz şah e1 karesinde, siyah şah e8 karesinde oyuna başlar.
Eğer kullandığınız zeminde harf ve rakamlar mevcut değilse en sağ alt kare beyaz kare olacak şekilde zemin hazırlanır. Bu zemin üzerinde beyaz şah, en alt yatayda soldan 5. sıraya konur. Siyah şah ise en üst yatayda beyaz şahın tam karşısına konur.
Hatırlamanın en kolay yolu şu kuraldır: vezir kendi rengiyle başlar. Beyaz vezir beyaz karede, siyah vezir siyah karede oturur. Şah ise vezirin yanında kalan e dosyasındaki kareye gelir.
Beyaz tarafta vezir d1'de (beyaz kare), şah e1'de durur. Siyah tarafta vezir d8'de (siyah kare), şah e8'de durur. İki taraftan bakıldığında şahlar ve vezirler karşılıklı dizilir.
Hayır. Bu vezirin kuralıdır. Şah, vezirin yanındaki tek boş kareye yerleşir; rengin önemi yoktur. Beyaz şah siyah karede (e1), siyah şah beyaz karede (e8) başlar.
Teorik üst sınır 5949 hamle'dir. Bu sayı, 50 hamle kuralı ve eski 75 hamle kuralı bağlamında en uzun olası oyun matematiksel olarak hesaplanmıştır.
Pratikte böyle bir oyun görülmez. 50 hamle kuralı sayesinde herhangi bir tarafın taş değişimi veya piyon sürüşü yapmadığı her 50 hamlede oyun berabere ilan edilir. Bu yüzden tipik bir maç 40-80 hamle arasında biter; uzun maçlar 100-150 hamleyi nadiren aşar.
Turnuvada bir oyuncu kurallara aykırı hamle yaptığında saat durdurulur, hakem çağrılır ve pozisyon hatadan önceki haline döndürülür. Hata yapana ek süre olarak rakibine 1-2 dakika eklenir (turnuvanın yönetmeliğine göre değişir).
FIDE kurallarına göre aynı oyunda iki kez kural dışı hamle yapan oyuncu, oyunu kaybeder. Bazı amatör veya hızlı tempolu turnuvalarda bu kural değişebilir.
Daha derinlemesine öğrenmek ister misin?
Satrançla ilgili bir terimin anlamını merak ediyorsanız Satranç Terimleri Sözlüğümüze veya turnuva oyuncusu rehberi için Masadaki Kurallar yazımıza göz atabilirsiniz.