Satrançta Eşitlik Bozma Sistemleri
EB1, EB2, EB3 Nedir? Turnuvada eşit puan durumunda sıralama nasıl belirlenir?
Bir satranç turnuvasının son turunda birden fazla sporcunun aynı puana ulaşması sık görülen bir durumdur. Sıralamanın belirlenmesi için eşitlik bozma (averaj) sistemleri kullanılır.
Bu sistemler yalnızca toplam puanı değil; sporcunun karşılaştığı rakiplerin gücünü, galibiyet sayısını ve turnuva performansını da hesaba katar.
Türkiye'de düzenlenen resmi turnuvalarda kullanılan sıralama Türkiye Satranç Federasyonu tarafından belirlenir; hesaplamalar genellikle Swiss Manager programı ile yapılır.
Turnuvaya ilk kez katılacaksanız temel bilgiler için İlk Satranç Turnuvanız İçin Rehber →
EB1, EB2 ve EB3 Ne Demek?
Turnuva sonuç tablolarında görülen EB1, EB2, EB3 kısaltmalarındaki EB, Eşitlik Bozma anlamına gelir. Bu sayılar ise eşit puana sahip sporcuların sıralamasını belirleyen kriterlerin uygulanma sırasını gösterir.
Türkiye'de Kullanılan Eşitlik Bozma Sırası
Türkiye'de bireysel İsviçre sistemi ile düzenlenen turnuvalarda eşit puanlı sporcular şu sıraya göre sıralanır:
Sistemlerin Detaylı Açıklaması
1. Aralarındaki Maç
Eşit puanlı sporcular turnuvada birbirleriyle karşılaşmışsa sıralama o maçın sonucuna göre belirlenir.
Bu kriter ancak eşit puanlı sporcuların doğrudan karşılaşması varsa uygulanır.
2. Buchholz-1 (alttan)
Sporcunun karşılaştığı tüm rakiplerin turnuva sonu puanları toplanır, ardından en düşük puanlı rakibin puanı toplamdan çıkarılır.
Düşük performans gösteren bir rakibin hesabı bozmasını engellemek için en düşük puan atılır.
Turnuvadan çekilen veya oynamamış turu bulunan rakiplerin puanı, gerçek değeri yerine FIDE kurallarına göre düzeltilmiş değeriyle hesaba katılır. Bu düzeltilmiş değere ayarlanmış puan denir. Örneğin çekilme sonrası turlar 0 değil 0.5 sayılır; böylece o rakiple karşılaşmış sporcular haksız Buchholz kaybı yaşamaz.
3. Sonneborn-Berger
Kazanılan her maçta rakibin turnuva sonu puanı tam, berabere biten her maçta ise rakibin puanının yarısı hesaba eklenir. Kaybedilen maçlar sıfır sayılır.
Güçlü rakipleri yenmek bu değeri yükseltir; bu nedenle sistem gerçek turnuva gücünü ödüllendirir.
4. Rakiplerin Buchholz Ortalaması
Sporcunun rakiplerinin Buchholz puanlarının ortalaması alınır.
Karşılaşılan rakiplerin genel turnuva gücünü ölçer. Rakiplerin yüksek Buchholz değerleri bu sayıyı yükseltir.
5. Galibiyet Sayısı
Eşit puanlı sporcular arasında daha fazla galibiyet alan üst sıraya geçer.
Sporcuları beraberlik yerine galibiyet için oynamaya teşvik eder.
6. Kura Çekimi
Önceki kriterlerin tamamı eşitliği bozamazsa kura çekilir.
Çok nadir başvurulan son aşamadır; genellikle önceki kriterler sıralamayı belirler.
Örnek Turnuva Sonuç Tablosu
Aşağıdaki tabloda Yılmaz ve İlkkan aynı puana ulaşmıştır. Sıralama EB1 (Aralarındaki Maç) kriteriyle belirlenir.
Eşitlik Bozma Neden Önemlidir?
İki sporcu aynı puanı alsa bile şu faktörler sıralamayı değiştirebilir:
- Aralarındaki karşılaşmanın sonucu
- Karşılaşılan rakiplerin gücü
- Galibiyet sayısı
Kısa Özet
Türkiye'de bireysel İsviçre sistemi turnuvalarda eşit puanlı sporcular için uygulanan standart sıra:
- EB1Aralarındaki Maç(Direct Encounter)
- EB2Buchholz-1 (alttan)(Buchholz Cut-1)
- EB3Sonneborn-Berger(Sonneborn-Berger)
- EB4Rakiplerin Buchholz Ortalaması(Average Buchholz)
- EB5Galibiyet Sayısı(Number of Wins)
- EB6Kura Çekimi(Drawing of Lots)
Kaynak ve Teknik Referans
Bu sayfadaki sıralama, TSF Yarışma Talimatı Madde 9 - Eşitlik Bozma ile Sıralama Yöntemleri uyarınca verilmiştir. Aşağıda her kriterin Swiss Manager programındaki teknik kodu yer alır:
| EB | Sistem | Swiss Manager |
|---|---|---|
| EB1 | Aralarındaki Maç | [11] |
| EB2 | Buchholz-1 (alttan) | [84] |
| EB3 | Sonneborn-Berger | [85] |
| EB4 | Rakiplerin Buchholz Ortalaması | [77] |
| EB5 | Galibiyet Sayısı | [68] |
| EB6 | Kura Çekimi | [-] |
Buchholz-1 ve Sonneborn-Berger değerleri 2023 yılındaki Bakü FIDE Kongresi'nde güncellenmiştir.