Satranç Notasyonu Nasıl Yazılır?

Notasyon Neden Önemlidir?

Satranç notasyonu, oyun boyunca yapılan her hamlenin standart bir sistemle kağıda yazılmasıdır. TSF tarafından düzenlenen tüm klasik zaman kontrolündeki resmi turnuvalarda notasyon tutmak zorunludur.

Turnuvaya ilk kez katılanlar için kalemi kendinizin getirmesi gerektiğini ve notasyon kağıdının genellikle organizatörler tarafından hazır getirildiğini hatırlatmak isteriz. İlk Satranç Turnuvanız İçin Rehber →

Resmi zorunluluk

TSF kurallarına göre klasik zaman kontrolündeki turnuvalarda her hamle yazılmak zorundadır.

Analiz imkanı

Oyun bittikten sonra tüm hamleleri gözden geçirip nerede hata yaptığınızı görebilirsiniz.

İtiraz hakkı

Uyuşmazlık durumunda notasyon kağıdı hakeme sunulur ve resmi referans olarak kullanılır.

Tahta Koordinatları

Tahtadaki her kare, bir dikey harfi (a-h) ve bir yatay numarasıyla (1-8) tanımlanır. Bu sisteme "cebirsel notasyon" denir.

Dikeyler

abcdefgh

Soldan sağa (beyaz tarafından)

Yataylar

12345678

1 = Beyaz tarafı, 8 = Siyah tarafı

Tahta Koordinat Haritası

Mavi kareler örnek koordinatları gösteriyor. Her koordinat: dikey harfi + yatay numarası.

Türkçe Taş Kısaltmaları

TSF turnuvalarında Türkçe taş kısaltmaları kullanılır. Her taşın Türkçe adının baş harfi yazılır. Piyonlar için harf kullanılmaz - sadece hedef kare belirtilir.

Taş	Türkçe Adı	Kısaltma
♔	Şah	Ş
♕	Vezir	V
♖	Kale	K
♗	Fil	F
♘	At	A
♙	Piyon(Harf kullanılmaz)	-

Hamle Nasıl Yazılır?

Temel format: [Taş Kısaltması (büyük harf)] + [Hedef Kare (küçük harf + rakam)]. Piyonlar için kısaltma yazılmaz.

Af3

Taş kısaltması (büyük) + Hedef kare (küçük harf + rakam)

Hamle Yazılış Örnekleri

Notasyon	Anlamı
`e4`	Piyon e4 karesine gider (harf yok - piyon)
`Af3`	At f3 karesine gider
`Fb5`	Fil b5 karesine gider
`Vd1`	Vezir d1 karesine gider
`Ke1`	Kale e1 karesine gider
`Şf1`	Şah f1 karesine gider (genellikle endgamede)

Taş Alma

Bir taşı aldığınızda kısaltma ile hedef kare arasına x eklenir. Piyon almasında kısaltma yerine başlangıç sütunu harfi kullanılır.

Notasyon	Anlamı
`Axe5`	At e5 karesindeki taşı alır
`Vxd4`	Vezir d4 karesindeki taşı alır
`dxe5`	d sütunundaki piyon e5'teki taşı alır
`exd5`	e sütunundaki piyon d5'teki taşı alır

Aynı türden iki taş aynı kareye gidebiliyorsa

Aynı türden iki taş aynı kareye gidebiliyorsa hangi taşın gittiğini belirtmek için önce dikey harfi, gerekirse yatay numarası eklenir:

Kad1

a dikeyindeki Kale d1'e

A1f3

1. yataydaki At f3'e

Özel Hamleler

Sembol	Hamle Türü	Açıklama
`0-0`	Kısa Rok	Şah ve h sütunundaki Kale yer değiştirir
`0-0-0`	Uzun Rok	Şah ve a sütunundaki Kale yer değiştirir
`+`	Şah	Bu hamle sonunda rakibin şahı tehdit altında
`#`	Mat	Oyun bitti; mat
`e8=V`	Terfi	Piyon e8'e ulaşır ve Vezir'e terfi eder
`e.p.`	Geçerken Alma	En passant hamlesi. FIDE standardı kısaltmadır; Türkiye'de de e.p. kullanılır. Hamle normal alma gibi yazılır, sonuna eklenir: cxd3 e.p. Eklenmesi zorunlu değildir, pozisyondan zaten anlaşılır.

Şah ve mat sembolleri hamlenin sonuna eklenir: Axe5+ (al ve şah çek), Vd8# (Vezir d8'e, mat).

Değerlendirme Sembolleri

Turnuva kağıdında zorunlu değildir. Analiz ve çalışma sırasında hamleleri yorumlamak için kullanılır. Antrenörler ve güçlü oyuncular kitap veya bilgisayar incelemelerinde sıkça başvururlar.

Sembol	Anlamı
`!`	İyi hamle
`!!`	Müthiş hamle
`?`	Hata
`??`	Vahim hata
`!?`	İlginç hamle
`?!`	Şüpheli hamle

Notasyon Kağıdını Doldurmak

TSF notasyon kağıdı standart olarak 80 tam hamleyi kayıt altına alabilir. Resmi maçlarda hakem imzalı bu kağıt oyunun resmi belgesidir.

Üst Bölüm - Maçtan Önce Doldurun

Turnuva AdıOrganizasyonun tam adı

TarihMaçın oynandığı tarih (gün/ay/yıl)

Adı (beyaz satır)Beyazla oynayan oyuncunun adı soyadı

Adı (siyah satır)Siyahla oynayan oyuncunun adı soyadı

Sonuç / ResultMaç bittikten sonra doldurulur: 1-0, 0-1 veya ½-½

Masa No / Board NoSize tahsis edilen masa numarası

Tur / RoundKaçıncı turda oynandığı

Hamle Bölümü

Kağıtta 1'den 80'e numaralandırılmış satırlar bulunur. Her satır bir tam hamleyi temsil eder: sol sütuna beyazın, sağ sütuna siyahın hamlesi yazılır. Satırlar sayfada 4 blok halinde dizilir (1-20, 21-40, 41-60, 61-80).

#
Beyaz
Siyah
1.
e4
e5
2.
Af3
Ac6
3.
Fb5
a6
4.
Fa4
Af6
5.
0-0
Fe7

Hamle Yazma Sırası

1Hamlenizi tahtada yapın

2Saate basın

3Hamlenizi notasyon kağıdına yazın

Okunaklılık: Notasyonunuzu yalnızca siz değil, hakem de okuyabilmelidir. Hızlı yazmak yerine net yazmayı tercih edin. Süreniz 5 dakikanın altına düşmüşse ve hamle başına 30 saniyeden az ek süreniz varsa notasyon zorunluluğu kalkar. 35+30, 45+30, 60+30 gibi yaygın Türkiye tempolarında bu istisna geçerli olmaz; notasyon tutmaya sonuna kadar devam edilir.

Tempoya Göre Notasyon Zorunluluğu

Tempo	Durum	Notasyon zorunlu?
`35+30`, `45+30`, `60+30`	Hamle başına 30 sn ek süre var	Evet, sonuna kadar
Süre 5 dk altı + hamle başına ek < 30 sn	Ek süre yetersiz, süre kritik	Zorunlu değil

Türkiye'deki yaygın turnuva tempoları (35+30, 45+30) hamle başına 30 saniye ek süre içerdiğinden bu istisna uygulanmaz.

Oyun Sonu Sonuç Kodları

Kod	Anlamı
`1-0`	Beyaz kazandı
`0-1`	Siyah kazandı
`½-½`	Beraberlik (remis)

Maç bittikten sonra her iki oyuncu da kendi kağıtlarına sonucu yazar ve imzalar. Hakem de imza atar. İmzasız kağıt geçersiz sayılabilir.

Notasyon kağıdına yalnızca hamleler yazılır

Notasyon kağıdına hamle, beraberlik teklifi ve oyun sonucu dışında hiçbir şey yazılamaz. Herhangi bir not almak, çizim yapmak veya hatırlatıcı işaret koymak FIDE kurallarına aykırıdır ve hakem tarafından usulsüzlük olarak değerlendirilebilir. 2016 ABD Satranç Şampiyonası'nda Wesley So, maç sırasında notasyon kağıdına kişisel notlar yazdığı gerekçesiyle defalarca uyarılmış; uyarılara rağmen devam etmesi üzerine oyunu hükmen kaybetmiştir.

Sık Yapılan Hatalar

Siyahın hamlelerini yazmayı unutmak
Piyon için "P" yazmak
Fil (F) ile f dikeyini karıştırmak
Sonuç kodunu yazmayı unutmak

İçindekiler

Neden Önemlidir?Tahta Koordinatları Taş Kısaltmaları Hamle Nasıl Yazılır?Özel Hamleler Değerlendirme Sembolleri Notasyon Kağıdını Doldurmak